یک داستان واقعی از پشت‌صحنه تماس‌ها

تا حالا شده به این فکر کنی وقتی شماره کسی رو می‌گیری، دقیقاً چه اتفاقی پشت صحنه می‌افته؟
چی باعث می‌شه صدای “بوق بوق” بیاد، تماس وصل شه، یا حتی شماره‌ی طرف مقابل روی گوشی‌ت بیفته؟

اینجا با یه مفهوم کلیدی طرفیم به اسم سیگنالینگ (Signaling)؛ یه بخش پشت‌پرده اما حیاتی که بدونش نه تماسی وصل میشه، نه شماره‌ای روی نمایشگر می‌افته، نه حتی تماس تموم میشه.

توی این مقاله می‌خوام مفصل، ولی خودمونی برات بگم که سیگنالینگ چیه، چطوری کار می‌کنه، چه مدل‌هایی داره و چرا اصلاً انقدر مهمه.

🎬 صحنه اول: تماس چطور شروع میشه؟

فرض کن توی خونه نشستی و می‌خوای به دوستت زنگ بزنی.
شماره‌شو می‌گیری، گوشی صدا میده، بعد یه نفر جواب میده، شما حرف می‌زنید و بعد قطع می‌کنید.
خب… ساده‌ست، نه؟

اما در واقع پشت همین تماس ساده، ده‌ها پیام بین گوشی تو، مرکز تلفن، و دستگاه مقصد رد و بدل می‌شن تا این مکالمه به‌درستی شکل بگیره. این پیام‌ها نه صدا هستن، نه داده؛ بلکه چیزی‌ان به اسم سیگنال. همون‌هایی که به سیستم می‌گن:

• این بنده‌خدا داره شماره می‌گیره

• خط مقابل اشغاله یا آزاده

• تماس برقرار شد

• تماس باید قطع شه

این سیستم تبادل پیام‌ها اسمش سیگنالینگه. درست مثل مغز شبکه تلفنی که کنترل کل تماس رو دستشه.

🧠 تعریف دقیق سیگنالینگ: یعنی چی دقیقاً؟

به زبان فنی، سیگنالینگ یعنی:

«تمام داده‌ها و پیام‌هایی که بین تجهیزات مخابراتی رد و بدل می‌شن تا یک تماس تلفنی (یا تصویری) راه‌اندازی، مدیریت و قطع بشه.»

سیگنالینگ فقط مربوط به صدا نیست؛ بلکه مربوط به مدیریت اون صداست.

🔀 سیگنالینگ چند مدل داره؟ (از نظر مسیر)

قبل از اینکه بریم سراغ انواعش، یه نکته‌ی مهم رو بدون:

از نظر مسیر عبور، سیگنالینگ به دو دسته تقسیم میشه:

🧩 حالا انواع سیگنالینگ‌ها رو بشناسیم

۱. 🎹 DTMF – وقتی دکمه می‌زنی، صداش سیگناله!

DTMF (Dual Tone Multi-Frequency) دقیقاً همون صداییه که وقتی تو گوشی دکمه می‌زنی، می‌شنوی: بیپ بیپ.

هر دکمه روی تلفن، ترکیبی از دو فرکانس صوتی هست که با هم پخش می‌شن. مثلاً دکمهٔ ۵، ترکیب دو فرکانس خاصه: 770Hz و 1336Hz.
وقتی این صدا رو می‌فرستی، طرف مقابل یا مرکز تلفن با تحلیل فرکانس‌ها می‌فهمه چه دکمه‌ای فشرده شده.

کاربردها:

• شماره‌گیری در تلفن‌های آنالوگ

• جواب دادن به منوهای صوتی (IVR)

• وارد کردن رمز عبور، کد، شماره کارت و…

📌 DTMF یکی از رایج‌ترین روش‌های سیگنالینگ درون‌بانده؛ یعنی همراه صدای تماس فرستاده میشه.

۲. 🔁 FSK – شماره کی زنگ زده؟

FSK (Frequency Shift Keying) یه جور مدولاسیون سیگناله که برای ارسال اطلاعات دیجیتال روی بستر آنالوگ استفاده میشه.

مهم‌ترین کاربردش؟
نمایش شماره تماس‌گیرنده (Caller ID) روی گوشی‌ت.

وقتی گوشی‌ت زنگ می‌خوره، بین بوق اول و دوم، یه سری دیتا با استفاده از FSK فرستاده میشه که شماره‌ی طرف مقابل رو تو خودش داره. اگه گوشی‌ت بتونه FSK رو بخونه، شماره رو نشون می‌ده.

نکته:
این اطلاعات دقیقاً همون موقعیه که فکر می‌کنی “وااای کی زنگ زده؟”؛ جوابش با FSK رسیده!

📌 معمولاً بین درون‌باند و بیرون‌باند دسته‌بندیش می‌کنن، ولی عملاً نوعی سیگنالینگ بینابینی محسوب میشه.

۳. 📡 R2 / CAS – سیستم‌های آنالوگ صنعتی

تو شبکه‌های مخابرات قدیمی یا خطوط E1، از چیزی به‌اسم CAS یا R2 signaling استفاده می‌شد.
اینا روش‌های خاصی بودن که برای هر کانال صوتی یه کانال کنترلی اختصاص نمی‌دادن، بلکه از پهنای باند صوتی همون کانال برای ارسال سیگنال استفاده می‌کردن.

مثال کاربرد:
وقتی یه تماس بین دو مرکز مخابراتی برقرار میشه، اول یه سیگنال ارسال میشه که شماره مقصد چیه. بعد سیستم مقصد با یه سیگنال دیگه میگه: “خط آزاده، بفرست!”

۴. 🧠 SS7 – مغز شبکه مخابراتی

SS7 (Signaling System No.7) یه سیستم بسیار پیشرفته‌ست که تو مخابرات سنتی و شبکه موبایل استفاده میشه.

چه‌کار می‌کنه؟

• تماس برقرار می‌کنه

• تماس قطع می‌کنه

• موقعیت کاربر رو مشخص می‌کنه

• پیامک می‌فرسته

• تماس رو بین دکل‌ها جابه‌جا می‌کنه (handover)

• حتی شماره‌ی مقصد رو بررسی می‌کنه که درست هست یا نه

ویژگی اصلیش؟
SS7 از مسیر صوتی جداست؛ یعنی یه مسیر دیتا داره برای خودش. به همین دلیل بیرون‌باند محسوب میشه و خیلی امن‌تره.

۵. 🌐 SIP – سیگنالینگ در دنیای اینترنت (VoIP)

اگه تماس VoIP (تلفن اینترنتی) داشته باشی، مثلاً از نرم‌افزارهایی مثل Zoiper یا خطوط سیپ‌ترانک استفاده کنی، اون تماس‌ها از طریق پروتکل SIP (Session Initiation Protocol) کنترل می‌شن.

چی‌کار می‌کنه؟

• تماس رو راه‌اندازی و مدیریت می‌کنه

• آدرس مقصد رو پیدا می‌کنه

• تماس رو قطع می‌کنه

• حتی تماس تصویری، کنفرانس و انتقال تماس رو هم ساپورت می‌کنه

مثال:
یه سرور SIP مثل FreePBX یا 3CX، وقتی یه تماس جدید می‌اد، بررسی می‌کنه کدوم کلاینت آنلاین هست، و اگه همه‌چی اوکی بود، تماس رو وصل می‌کنه.

📌 SIP کاملاً بیرون‌باند و مبتنی بر IP هست. به شدت انعطاف‌پذیر و قابل برنامه‌ریزیه.